„Instruktor ma obowiązek wobec społeczeństwa i rodziców pracować tylko dobrze”
Tymi słowami rozpoczyna opis instruktora hm. Bogdan Szwagrzak w swojej książce pt. „Instruktorzy. O czym instruktor wiedzieć powinien”. Właśnie w ten sposób autor jasno zarysowuje jakie oczekiwania stawiane są przed harcerskim wychowawcą. Czy jest to możliwe do osiągnięcia? Nie, ponieważ instruktor jest tylko człowiekiem, który czasem popełnia błędy. W swojej pracy Szwagrzak stara się jednak wskazać drogę do spełnienia tych oczekiwań, dać praktyczne porady jak unikać błędów i pracować tylko dobrze.
Bogdan Szwagrzak urodził się w 1934 roku, w Częstochowie, gdzie w wieku 5 lat rozpoczął swoją harcerską przygodę. W 1949 roku wyjechał do Londynu, gdzie kontynuował swoją pracę już jako instruktor, zakładając 20 Londyńską Drużynę Harcerzy. W następnych latach śmiało parł do przodu w swoim rozwoju instruktorskim, obejmował wiele funkcji na poziomie szczepowym oraz hufcowym, by w końcu w latach 1974-1978 objąć rolę Komendanta Chorągwi Harcerzy w Wielkiej Brytanii, a w 1988-1994 również Naczelnika Harcerzy. W latach 1994-2000 natomiast piastował godność Przewodniczącego ZHP. Swoje życie hm. Bogdan Szwagrzak zakończył w Londynie 16 listopada 2016 roku. Przez lata swojej działalności rozsławił się nie tylko ze względu na piastowane funkcje, ale również przez poziom swojej pracy z kadrą, organizowane kursy oraz programy kształcenia dla instruktorów. Owocem jego pracy było opracowanie dziewięciu podręczników harcerskich stanowiących uzupełnienie do kursów kształcących dla instruktorów oraz kadr drużyn.
Tekst „Instruktorzy” wydany w 1991 roku to podręcznik skondensowanej wiedzy dla tych, którzy wybrali drogę długą, trudną i odpowiedzialną – drogę instruktorską.
Książka podzielona jest na 3 zasadnicze części, a każda z nich porusza wiele kluczowych tematów. Pierwsza część dotyczy w głównej mierze rozwoju instruktorskiego, tego co instruktor powinien sobą reprezentować, jak działać i jakie wartości przekazywać młodszym pokoleniom harcerzy. Przybliża sposoby działania organizacji na różnych szczeblach i cele, jakie powinny spełniać.
Druga część odnosi się do pracy z harcerzami. Opisuje, nad czym pracować, aby uzyskać najlepsze efekty wychowawcze oraz w jaki sposób je osiągać. Autor szczegółowo, ale bez zbędnych obszernych opisów zagłębia się w elementy metody harcerskiej. Na jasnych przykładach opisuje, dlaczego są ważne i jak przekładają się na kształtowanie harcerskiej postawy u dzieci i młodzieży. W tym miejscu należy jednak szczególnie zwrócić uwagę na fakt, iż tekst powstawał w latach 90’ ubiegłego wieku, a opierał się o doświadczenia pracy w latach jeszcze wcześniejszych. Sprawia to, że używana terminologia oraz szczegóły takie jak podział na metodyki, co za tym idzie poszczególne przedziały wiekowe, znacznie różnią się od współczesnych. Mimo tych różnic druga część tekstu nie jest bynajmniej do pominięcia. Ogólne cechy systemu wychowania harcerskiego oraz przekazywane wartości i ideały są ponadczasowe. Czytelnik posiadający sprawne oko oraz własne doświadczenie w pracy z drużyną z łatwością odnajdzie w tej części wskazówki niezwykle wartościowe. W tym miejscu autor wskazuje również swego rodzaju wymagania, jakie są stawiane przed instruktorem prowadzącym drużynę. Na bardzo konkretnych przykładach tłumaczy, które elementy metody harcerskiej mają największy wpływ na życie harcerzy oraz jak ukierunkowywać naturalne skłonności dzieci w różnym wieku do tworzenia okazji do działań wychowawczych. W tekście nie ma miejsca na puste opisy i wskazówki niepoparte prawdziwymi doświadczeniami. Czytając tekst, można poczuć płynące z niego lata harcerskiego wyrobienia autora.
Ostatnia część książki to fragmenty gawęd opowiadanych przy okazji różnych międzynarodowych zlotów i wydarzeń harcerskich. Każdy akapit niesie głębokie przesłanie i idee przyświecające nam w pracy instruktora. Gawędy te mogą stanowić inspirację i motywację do pracy nad własną postawą i do starań w ciągłym dążeniu do doskonałości. Można w nich odnaleźć wiele wartościowych rad oraz wskazówek, jak do tego ideału dążyć oraz wskazania, dlaczego jest to tak istotne nie tylko w pracy wychowawcy, ale również w życiu prywatnym.
Podczas czytania warto zwrócić również uwagę na sytuację życiową autora. Szwagrzak pisze z perspektywy instruktora na emigracji, dlatego wplata do pracy sporo wątków wychowania dzieci polskich za granicą. Nawołuje on do pracy z dziedzictwem i tradycją polską, do pracowania nad szacunkiem i dumą ze swoich polskich korzeni. Daje to zdecydowanie ciekawy wgląd w tajniki pracy harcerskiej poza granicami naszego kraju.
Książkę polecam wszystkim tym którzy chcą rozwijać swoją wiedzę na temat stosowania metody harcerskiej, młodym instruktorom oraz osobom, które dopiero do tej roli się przygotowują. Przez sięgnięciem po tę pozycję warto jednak mieć już pewne doświadczenie harcerskie, aby mieć pogląd na współczesne działanie metodyk i organizacji, jako całości, aby nie traktować informacji dawnych jako wciąż obowiązujących. Książka szczególnie przyda się osobom, które pragną przemyśleć i podsumować swoje instruktorskie życie. Poprzez dodanie bloków tematycznych „Nasza praca harcerska to” oraz „Dyskutujemy” autor streszcza wszystkie najważniejsze aspekty harcerskiego działania oraz tworzy swego rodzaju przepis na dobre harcerstwo. Szereg pytań i stwierdzeń zawartych w tych fragmentach daje możliwość zrozumienia, w jakim miejscu się znajdujemy i w jaką stronę dążymy. Świadomość swoich celów jest niezwykle ważne nawet podczas rozpoczynania kształcenia instruktorskiego lub podczas stałej pracy z drużyną.
To wszystko razem sprawia, że zdecydowanie polecam sięgnąć po książkę „Instruktorzy. O czym instruktor wiedzieć powinien”, aby wiedzieć jak pracować tylko dobrze.
